Jak sprawdzić, czy komputer ma wirusa?

Spowolnienie, nieznane programy, wyskakujące reklamy i problemy z przeglądarką mogą wskazywać na infekcję, ale nie potwierdzają jej bez dodatkowej diagnostyki. Najpierw sprawdź, czy problem nie wynika z awarii sprzętu, a następnie wykonaj skanowanie systemu i – w razie potrzeby – uruchom komputer w trybie awaryjnym.

Wirus czy awaria sprzętowa?

Podobne objawy mogą mieć różne przyczyny. Przegrzewanie często wynika z kurzu, uszkodzonego wentylatora albo zużytej pasty termoprzewodzącej. Z kolei nieznany proces uruchamiający się samoczynnie, zmieniona strona startowa i wyłączone zabezpieczenia bardziej pasują do złośliwego oprogramowania.

Objaw	Możliwa przyczyna – wirus	Możliwa przyczyna – awaria sprzętowa
Spowolnienie działania	Proces działający w tle zużywa procesor, pamięć lub łącze internetowe.	Za mało pamięci RAM, wolny dysk, przegrzewanie albo zużyty nośnik.
Przegrzewanie	Złośliwy program wykonuje obliczenia, kopie kryptowaluty lub wysyła dane.	Zatkane otwory wentylacyjne, uszkodzone chłodzenie albo wysoka temperatura otoczenia.
Błędy systemowe i restarty	Uszkodzone pliki systemowe lub ingerencja malware w zabezpieczenia.	Uszkodzona pamięć RAM, dysk, zasilacz albo sterownik urządzenia.
Nieznane procesy i aplikacje	Program dodany bez wiedzy użytkownika, spyware lub inny rodzaj malware.	Rzadziej instalacja producenta albo narzędzie sterownika, które nie jest dobrze opisane.
Reklamy i przekierowania	Niechciane rozszerzenie, porywacz przeglądarki lub złośliwy skrypt.	Awaria sprzętowa zwykle nie zmienia ustawień przeglądarki.

Przewiń tabelę w bok →

Jak sprawdzić system krok po kroku?

Nieznany proces nie zawsze jest wirusem. Nie usuwaj go tylko na podstawie nazwy. Sprawdź jego obciążenie, lokalizację pliku i to, czy uruchamia się ponownie po restarcie.

Sprawdź obciążenie systemu. W Windows otwórz Menedżer zadań skrótem Ctrl + Shift + Esc. W macOS uruchom Monitor aktywności z folderu Aplikacje, w katalogu Narzędzia. Posortuj procesy według użycia procesora, pamięci i energii. Zwróć uwagę na programy, których nie instalowałeś, szczególnie jeśli stale obciążają komputer.
Sprawdź nietypowe zmiany. Poszukaj nieznanych aplikacji, rozszerzeń przeglądarki, nowych elementów startowych oraz zmian strony głównej i wyszukiwarki. Sam fakt obecności nieznanego pliku nie jest jeszcze dowodem infekcji, dlatego przed usunięciem sprawdź jego pochodzenie.
Uruchom wbudowane zabezpieczenia. W Windows otwórz aplikację Zabezpieczenia Windows, wybierz „Ochrona przed wirusami i zagrożeniami”, zaktualizuj bazę zabezpieczeń i rozpocznij szybkie skanowanie. Jeśli coś wykryje albo objawy są wyraźne, wykonaj skanowanie pełne. Windows Defender jest częścią systemu Windows i nie wymaga instalowania dodatkowego programu.
Wykonaj skanowanie w macOS. macOS ma własne mechanizmy ochrony, ale nie pokazuje ich jako jednego programu o nazwie „antywirus”. Zaktualizuj system przez Ustawienia systemowe, sprawdź aplikacje i rozszerzenia, a następnie użyj zaufanego narzędzia anty-malware do pełnego skanowania. Usuń wyłącznie zagrożenia wskazane przez program.
Przeprowadź pełne skanowanie dodatkowym narzędziem. Jeśli skan systemowy niczego nie wykrył, a problem nadal występuje, możesz użyć niezależnego skanera anty-malware, na przykład Malwarebytes. Nie instaluj wielu programów zapewniających ochronę w czasie rzeczywistym jednocześnie, ponieważ mogą wzajemnie zakłócać swoje działanie.
Powtórz skanowanie po ponownym uruchomieniu. Niektóre zagrożenia aktywują się dopiero przy starcie systemu. Drugi skan pomaga sprawdzić, czy problem powrócił po restarcie.

Szybkie skanowanie sprawdza najczęściej atakowane lokalizacje i trwa krócej. Pełne skanowanie obejmuje większą część systemu, dlatego może potrwać znacznie dłużej. Na czas kontroli podłącz laptop do zasilania i nie przerywaj jej bez potrzeby.

Co zrobić po wykryciu zagrożenia?

Gdy program zabezpieczający wykryje malware, wybierz kwarantannę lub usunięcie zgodnie z jego rekomendacją. Kwarantanna izoluje plik, dzięki czemu nie może się uruchomić, a jednocześnie można go później przeanalizować albo przywrócić, jeśli okaże się fałszywym alarmem.

Jeśli podejrzewasz aktywną infekcję, odłącz komputer od internetu. Wyłącz Wi-Fi i odłącz kabel sieciowy. Ogranicza to możliwość komunikacji z serwerem atakującego oraz wysyłania danych, choć samo odłączenie nie usuwa złośliwego programu.

W Windows możesz przejść do trybu awaryjnego, w którym system uruchamia ograniczony zestaw sterowników i usług:

Otwórz menu Start, wybierz przycisk zasilania, przytrzymaj Shift i kliknij „Uruchom ponownie”.
Na ekranie wyboru opcji wybierz „Rozwiązywanie problemów”, następnie „Opcje zaawansowane” i „Ustawienia uruchamiania”.
Kliknij „Uruchom ponownie”, a po restarcie wybierz tryb awaryjny, zwykle klawiszem 4. Tryb awaryjny z obsługą sieci uruchamiaj tylko wtedy, gdy jest potrzebny do pobrania aktualizacji lub narzędzia.

Na komputerze Mac użyj funkcji Bezpieczny rozruch. W Macu z układem Apple silicon wyłącz komputer, przytrzymaj przycisk zasilania do pojawienia się opcji uruchamiania, wybierz dysk startowy, przytrzymaj Shift i kliknij „Kontynuuj w trybie bezpiecznym”. W Macu z procesorem Intel uruchom komputer i od razu przytrzymaj klawisz Shift aż do ekranu logowania. Nazwy i dostępne opcje mogą nieznacznie różnić się zależnie od wersji systemu.

W trybie awaryjnym wykonaj pełne skanowanie i sprawdź, czy objawy ustąpiły. Nie kasuj ręcznie plików systemowych ani procesów tylko dlatego, że ich nazwa jest nieznana. Taki krok może unieruchomić Windows lub macOS, a nie usunie przyczyny infekcji.

Po usunięciu zagrożenia zaktualizuj system, przeglądarkę i aplikacje. Jeśli komputer był używany do logowania do poczty, bankowości lub serwisów społecznościowych, zmień hasła z innego, zaufanego urządzenia i włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe. Sprawdź też aktywność kont i wykonaj kopię ważnych danych, ale nie podłączaj bez kontroli kopii zapasowej, która mogła zostać zainfekowana.

Jeśli ransomware zaszyfrował pliki, zabezpieczenia są wyłączane, zagrożenie powraca po restarcie albo problem utrzymuje się mimo kilku skanów, przerwij samodzielne eksperymenty. Rootkity, bootkity i część spyware mogą wymagać specjalistycznych narzędzi. W takiej sytuacji skontaktuj się z technikiem, a przy podejrzeniu kradzieży danych niezwłocznie zabezpiecz także konta finansowe.

Jak ograniczyć ryzyko kolejnej infekcji?

Podstawowe działania ochronne są proste, ale muszą być wykonywane regularnie:

Instaluj aktualizacje systemu, przeglądarki i aplikacji zaraz po ich udostępnieniu.
Pobieraj programy wyłącznie z oficjalnych stron producentów lub zaufanych sklepów.
Nie otwieraj nieoczekiwanych załączników i nie loguj się przez linki z podejrzanych wiadomości.
Używaj unikalnych, silnych haseł oraz uwierzytelniania wieloskładnikowego.
Twórz regularne kopie zapasowe ważnych plików i przechowuj co najmniej jedną kopię odłączoną od komputera.
Pozostaw aktywne zabezpieczenia systemowe i nie wyłączaj ich na stałe z powodu pojedynczego komunikatu.

Najpierw wyklucz awarię sprzętu, potem sprawdź procesy i uruchom pełne skanowanie. Gdy zagrożenie zostanie wykryte, odłącz sieć, użyj kwarantanny i w razie potrzeby wykonaj kontrolę w trybie awaryjnym. Jeśli objawy nie ustępują, bezpieczniejsza będzie pomoc specjalisty niż ręczne usuwanie przypadkowych plików.