Czujnik dymu reaguje przede wszystkim na cząstki stałe i aerozole powstające podczas spalania. Nie „widzi” samego ognia, lecz wykrywa zmianę warunków w komorze pomiarowej – najczęściej rozpraszanie światła przez dym. Standardowa czujka dymu nie wykrywa czadu ani gazu ziemnego, chyba że jest urządzeniem łączącym kilka sensorów.
Na co reaguje czujnik dymu?
Nazwa „czujnik dymu” obejmuje kilka technologii. Najczęściej spotykana w domach jest czujka optyczna, nazywana też fotoelektryczną. Reaguje na obecność cząstek dymu w powietrzu, czyli produktów spalania, które dostają się do jej wnętrza.
Inne urządzenia analizują wzrost temperatury albo zmianę przepływu jonów. Dlatego przed oceną działania konkretnego modelu trzeba sprawdzić, jaki sensor został w nim zastosowany. Czujka dymu nie jest automatycznie czujnikiem czadu, gazu ani jakości powietrza.
Jak działa czujka optyczna?
W czujce fotoelektrycznej znajduje się emiter światła oraz odbiornik umieszczony w specjalnej komorze. W normalnych warunkach wiązka nie trafia bezpośrednio do fotoodbiornika albo dociera do niego w ściśle określony sposób.
Gdy dym wnika do komory, jego cząstki rozpraszają lub pochłaniają część światła. Fotoodbiornik rejestruje zmianę, a układ elektroniczny porównuje ją z ustalonym progiem. Po jego przekroczeniu uruchamia sygnał dźwiękowy i często także optyczny.
To właśnie dlatego czujka optyczna może zareagować również na substancje, które nie są dymem pożarowym. Para, kurz czy aerozol także zmieniają warunki optyczne w komorze. Dla urządzenia liczy się fizyczna obecność cząstek, a nie ich pochodzenie.
Czujka termiczna i jonizacyjna
Czujka termiczna nie wykrywa dymu. Reaguje na przekroczenie określonej temperatury albo na jej gwałtowny wzrost. Stosuje się ją między innymi tam, gdzie zwykła czujka optyczna mogłaby często generować alarmy z powodu pyłu, pary lub oparów technologicznych.
Czujka jonizacyjna monitoruje przepływ jonów między elektrodami. Dym zmienia warunki elektryczne w komorze, co powoduje uruchomienie alarmu. Takie urządzenia są obecnie rzadziej wybierane do mieszkań, między innymi ze względu na zastosowanie niewielkiego źródła promieniowania jonizującego i wymagania dotyczące postępowania ze zużytym urządzeniem.
Czym różnią się typy czujek?
| Typ czujki | Reaguje na | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Optyczna | Cząstki dymu i aerozole zmieniające rozchodzenie światła | Domy, mieszkania, biura i pomieszczenia, w których ważne jest wczesne wykrycie zadymienia |
| Termiczna | Przekroczenie temperatury lub szybki wzrost temperatury | Miejsca, w których para, kurz albo opary mogłyby powodować częste alarmy optyczne |
| Jonizacyjna | Zmianę przepływu jonów wywołaną przez dym | Starsze lub wyspecjalizowane instalacje przeciwpożarowe |
| Multisensorowa | Co najmniej dwa zjawiska, na przykład dym, temperatura lub tlenek węgla | Obiekty wymagające rozpoznawania kilku rodzajów zagrożeń |
Urządzenie multisensorowe może łączyć czujkę dymu z detektorem tlenku węgla, ale trzeba sprawdzić to w dokumentacji konkretnego modelu. Sam napis „czujnik dymu” nie oznacza wykrywania czadu.
Dlaczego czujnik włącza się bez pożaru?
Fałszywy alarm nie musi oznaczać awarii. W czujce optycznej różne cząstki mogą zakłócić wiązkę światła podobnie jak dym. Najczęstsze przyczyny to:
- Para wodna z łazienki, kuchni lub gotowania może dostać się do komory optycznej i rozproszyć światło.
- Kurz oraz pył budowlany mogą osadzać się wewnątrz obudowy albo przemieszczać się w powietrzu.
- Insekty, które dostaną się do komory pomiarowej, mogą zakłócić pracę emitera lub odbiornika.
- Dym papierosowy może przekroczyć próg czułości urządzenia, zwłaszcza w małym i słabo wentylowanym pomieszczeniu.
- Aerozole, takie jak lakier do włosów lub środki rozpylane w sprayu, mogą czasowo zmienić warunki w komorze.
Nie należy montować optycznej czujki bezpośrednio w łazience ani tuż nad kuchenką. Trzeba też regularnie usuwać kurz zgodnie z instrukcją producenta i reagować na sygnał niskiego poziomu baterii. Zbyt duża ostrożność przy lokalizacji nie powinna jednak prowadzić do wyłączenia urządzenia po każdym alarmie. Najpierw trzeba sprawdzić, czy rzeczywiście nie ma dymu lub oznak pożaru.
Czego czujnik dymu nie wykrywa?
Dym i czad to dwa różne zagrożenia. Tlenek węgla jest bezbarwnym i bezwonnym gazem powstającym przy niepełnym spalaniu. Nie tworzy widocznego dymu, dlatego standardowa czujka optyczna ani termiczna nie zastępuje detektora czadu. W pomieszczeniach z urządzeniami spalającymi paliwo potrzebny jest osobny czujnik tlenku węgla albo certyfikowane urządzenie kombinowane.
Gdy alarm się uruchomi, postępuj w tej kolejności:
- Sprawdź, czy w pomieszczeniu lub w pobliżu nie ma dymu, ognia ani zapachu spalenizny.
- Jeżeli istnieje zagrożenie, wyprowadź osoby z budynku i nie wracaj po rzeczy.
- Wezwij straż pożarną, gdy widzisz dym, ogień albo nie możesz szybko ocenić sytuacji.
- Jeśli po sprawdzeniu okaże się, że alarm był fałszywy, przewietrz pomieszczenie i usuń możliwe źródło zakłóceń, ale nie zasłaniaj ani nie odłączaj czujki.
Najprościej mówiąc, czujka dymu reaguje na cząstki zakłócające jej pomiar, najczęściej optyczny. To skuteczny sposób wczesnego wykrywania zadymienia, ale nie uniwersalny detektor wszystkich gazów. Dlatego ochronę przed pożarem i tlenkiem węgla trzeba traktować jako dwa uzupełniające się zadania.
Artykuł dotyczy zasad działania urządzeń zabezpieczających i ma charakter informacyjny. W razie podejrzenia pożaru lub obecności tlenku węgla należy opuścić budynek i wezwać służby ratunkowe.
